W Muzeum Historii Polski zaprezentowano odrestaurowany „Portret Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego” Józefa Mehoffera. Odnalezione wiosną 2024 roku na strychu prywatnego domu w Warszawie płótno - zwinięte w rulon i zachowane w bardzo złym stanie - przeszło kompleksową konserwację. Wiosną 2027 roku obraz będzie można zobaczyć na wystawie stałej muzeum.

W wydarzeniu, które odbyło się 29 września br. w Muzeum Historii Polski, wzięli udział: Marek Krawczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marcin Napiórkowski, dyrektor Muzeum Historii Polski oraz Mateusz Nowak, dyrektor sponsoringu i marketingu lokalnego Banku PKO BP. 

 „Portret Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego”

Obraz (256,5 × 165 cm) powstał w latach 1921-1922 na zamówienie i był prezentowany w Prezydium Rady Ministrów II Rzeczypospolitej, gdzie obecnie znajduje się siedziba Pałacu Prezydenckiego. Artysta przedstawił Naczelnika Państwa w monumentalnej, reprezentacyjnej formule, na tle architektury katedry wawelskiej. Kompozycję wypełnia rozbudowana symbolika niepodległościowa – pojawiają się w niej aniołowie strzegący herbu Rzeczypospolitej Obojga Narodów z Orłem i Pogonią. Dzieło przedstawia Piłsudskiego z Orderem Orła Białego i jest prawdopodobnie jedynym znanym portretem Marszałka z tym odznaczeniem.

Wielkoformatowe płótno wypożyczane było także na wystawy, m.in. w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych czy w Kamienicy Baryczków na Rynku Starego Miasta. Kilka lat przed wybuchem II wojny światowej „Portret Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego” został przeniesiony do budynku Komendy Miasta Warszawy przy pl. Piłsudskiego. To właśnie stamtąd obraz Mehoffera został prawdopodobnie ewakuowany i ukryty przed ewentualną grabieżą lub zniszczeniem przez wojska niemieckie, które już we wrześniu zajęły budynek Komendy Miasta.

Odnalezienie obrazu

Informacja o odnalezieniu „Portretu Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego” pojawiła się wiosną 2024 roku. Zwinięty w rulon obraz, bez ramy i krosna, odnalazło małżeństwo – Katarzyna Ziemkiewicz i Mirosław Krupski – na strychu starego parterowego domu w Warszawie. Na podstawie uzyskanych informacji pracownicy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpoczęli pracę nad kwerendą archiwalną. Konieczne było ustalenie proweniencji odnalezionego dzieła oraz przeprowadzenie jego oględzin. Niezbędny okazał się obszerny materiał historyczny, który zachował się w archiwach.

Prace konserwatorskie obrazu 

Prace konserwatorskie obrazu trwały od grudnia 2025 roku do września 2026 roku. Obraz był w bardzo złym stanie. Duże wahania temperatury i wilgotności, a także złożenie oraz zwinięcie płótna spowodowały trwałe deformacje. Wilgoć sprzyjała rozwojowi mikroorganizmów, które osłabiły płótno i spoiwa. Obraz był silnie zabrudzony, pofalowany i rozdarty na długości ok. 24 cm. Zaprawa i warstwa malarska wykazywały liczne spękania, odspojenia i ubytki, najliczniejsze w dolnej partii obrazu i w miejscach zagięć.

Prace konserwatorskie obrazu przeprowadzili: Marlena Koczorowska (kierownik prac), Anna Faron, Jerzy Januszewski i Radosław Parol. Krosna wykonał Henryk Arendarski. Zadaniem konserwatorów było powstrzymanie procesów niszczących, wzmocnienie struktury obrazu i przywrócenie mu pełnej czytelności. Płótno stopniowo prostowano, równolegle podklejając odspojone fragmenty warstwy malarskiej i zaprawy. Następnie oczyszczono odwrocie i lico oraz naprawiono uszkodzenia. Ze względu na osłabienie oryginalnego płótna wykonano dublaż, czyli podklejenie go nowym płótnem lnianym. Inskrypcję z odwrocia skopiowano i odtworzono w pierwotnym miejscu. Ubytki zaprawy uzupełniono, obraz napięto na samonaprężające krosna konserwatorskie, ubytki warstwy malarskiej scalono retuszem, a lico zabezpieczono werniksem.

Dowiedz się więcej 

» Odzyskaliśmy obraz „Portret Marszałka Józefa Piłsudskiego” Józefa Mehoffera